Τέσσερις συγγραφείς για την κρίση

Photo: evan.mcalister/Flickr

Πρώτα, μερικές πικρές αλήθειες. Η Ευρώπη υπήρξε το θέρετρο όπου εφαρμόστηκαν όλες οι νεωτερικές δομές και οι θεσμοί κοινωνικού ελέγχου και διαχείρισης και, ταυτόχρονα, ο πυρήνας όλων των νεωτερικών αφηγημάτων. Τα θεμέλια πάνω στα οποία (διαμέσου πολιτικό-οικονομικών συγκρούσεων) συγκροτήθηκε ο σύγχρονος ευρωπαϊσμός δεν ήταν στρωμένα με ροδοπέταλα: βασίστηκαν πάνω στις αρχές της ισχύος, της υπεροχής και της ιεραρχικής οργάνωσης των σχέσεων.
Η αναζήτηση ενός νέου ευρωπαϊκού οράματος, είτε η αφύπνιση του όποιου υγιούς παλιού, δεν μπορεί να στηριχτεί σε παρωχημένα ιδεολογήματα ή ηθικολογικές επικλήσεις μιας ευρωπαικότητας που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Οι σημερινές επιδείξεις δύναμης είναι προσαρμοσμένες σε αυτές τις ίδιες άτεγκτες αρχές: της ισχύος, της υπεροχής και της ιεραρχικής οργάνωσης. Η εναλλακτική πρόταση θα προϋπόθετε καταρχάς την αποδόμηση και στη συνέχεια την πιθανώς και ριζική αλλαγή των αφηγημάτων αυτών. Και η αφήγηση είναι τουλάχιστον κάτι που γνωρίζουμε καλά εμείς οι συγγραφείς.
Μόλις πριν από κάποιες εβδομάδες, οι Πορτογάλοι διαδήλωναν κατά της υφεσιακής πολιτικής με τραγούδια από την επανάσταση των Γαρυφάλλων, όπως το Grandola, Vila Morena. Διαδήλωναν ενάντια εκείνου που οι Γάλλοι ονόμασαν pensée undimensionnelle, δηλαδή στη μονοδιάστατη σκέψη, η οποία σημαίνει την αδυναμία να συλλάβει κανείς την αξία πολιτικών σκέψεων, ακόμα και υπαρξιακών αναζητήσεων χωρίς added value, χωρίς ωφελιμισμό.
Πρόκειται για μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία την οποία πρωτογνωρίσαμε με τον αγγλοσαξονικό όρο TINA (Τhere Ιs Νo Αlternative) από την περίφημη ρήση της πρόσφατα αποδημήσασας Μάργκαρετ Θάτσερ. Δηλαδή: νεοφιλελευθερισμός χωρίς όρια, παγκοσμιοποίηση, ελεύθερη αγορά.
Είναι ενδιαφέρον να θυμηθούμε ότι η θεωρία, της «μετάβασης» στη Δημοκρατία απ’ όπου ξεκινά και η αφήγηση για τον εκδημοκρατισμό της Ευρώπης, άρχισε ουσιαστικά με την Επανάσταση των Γαρυφάλλων, το 1974, στην Πορτογαλία. Η Ευρώπη, ως αφήγηση προόδου και εκδημοκρατισμού, ερχόταν συχνά «από τα πάνω προς τα κάτω». Πριν τα PIGS, η Ευρώπη έβλεπε στον Νότο της τον θρίαμβο της Δημοκρατίας.
Πώς όμως φτάσαμε από μια Ευρώπη που νομοθετούσε με βάση την εξίσωση επιδομάτων, αδειών και ρυθμίσεων για τις γυναίκες σε μια Ευρώπη που διαχωρίζεται σε «μέρμηγκες» και «τζίτζικες»; Ιδού ο Αισώπειος μύθος προσαρμοσμένος στην Ευρωπαϊκή Ένωση:
Μια φορά κι έναν καιρό, σε μια χώρα του Νότου, τα τζιτζίκια ζούσαν ανέμελα σε μια συνομοσπονδία με μυρμήγκια βόρειων χωρών τα οποία δούλευαν, δούλευαν και δούλευαν. Όσο η συνομοσπονδία αυτή διένυε μέρες καλοκαιριού, όλα πήγαιναν φίνα. Τα τζιτζίκια τραγούδαγαν και κορόιδευαν τα μερμήγκια, αλλά και τα μυρμήγκια, πού και πού, επισκέπτονταν τον Νότο για μερικές εβδομάδες ανεμελιάς στον ήλιο, δίπλα στα τεμπέλικα τζιτζίκια.
Κάποτε όμως, το καλοκαίρι της συνομοσπονδιακής ευαρέσκειας μετατράπηκε σε  καλοκαίρι της δυσαρέσκειας της συνομοσπονδίας. Τότε, τα τζιτζίκια του Νότου, ιδίως στην Ελλάδα, παραλίγο να ξεπαγιάσουν. Χωρίς τρόφιμα στις αποθήκες τους, χωρίς να έχουν προνοήσει για τις δύσκολες ημέρες του χειμώνα, έτρεξαν στις πρωτεύουσες του Βορρά, με προτεταμένο το χέρι, ζητώντας από τα μυρμήγκια αρωγή, αλληλεγγύη.
Τα μυρμήγκια, ναι μεν δεν αρνήθηκαν να συνδράμουν, απαίτησαν όμως από τα τζιτζίκια δείγματα γραφής ότι πλέον θα αλλάξουν. Ότι θα γίνουν κι αυτά πιο… μυρμήγκια.
Tα αποτελέσματα είναι σε όλους μας γνωστά. Ας περιοριστούμε όμως στον αντίκτυπο που έχουν στη νέα γενιά. Σήμερα, σε όλο τον Νότο, υπάρχει μια «χαμένη γενιά» -όρος που παραπέμπει στις ΗΠΑ της δεκαετίας του 1920- μία γενιά νέων ανθρώπων που δεν μπορούν να ελπίζει σε εργασία, ασφάλεια, περίθαλψη, χειραφέτηση, αυτονομία, δημιουργία οικογένειας, κοκ. Μιλάμε όχι μόνο για την πρώτη μεταπολεμική γενιά που θα ζήσει χειρότερα από τους γονείς της, αλλά και για την πρώτη γενιά για την οποία η Ευρώπη δεν είναι λέξη ταυτόσημη με την πρόοδο. Ζούμε δηλαδή μία ιστορική ειρωνεία, όπου η αφετηρία μιας ηρωικής αφήγησης γίνεται και η αφετηρία μιας έκπτωσης οραμάτων και αξιών.
Ένα άλλο νέο στοιχείο που παρατηρούμε είναι η σύγκρουση κοινωνικών αναπαραστάσεων μεταξύ γενεών, για τις οποίες η έννοια Ευρώπη είχε και έχει διαφορετική σημασία. Σημειώνω: την αναβίωση της μετανάστευσης, την επανεμφάνιση -από την Ισπανία και την Πορτογαλία έως την Ελλάδα- του «αυγού του φιδιού», του ολοκληρωτικού μας παρελθόντος, με ορισμένους να το νοσταλγούν και άλλους να ψάχνουν για τα απομεινάρια του στο κράτος και, για να περιοριστώ στη χώρα μου, εδώ μιλάμε για έναν τόπο όπου κυριαρχεί η πυρηνική «τοξική» οικογένεια, όπου ο νεωτερισμός-μεταμοντερνισμός ποτέ δεν υπήρξε mainstream και η νεολαία είχε γαλουχηθεί μέσα σε μια πολιτισμική, πολιτική/κομματική και, εντέλει, οικογενειακή υποτέλεια (η οποία παρεμπιπτόντως στην Ιταλία λέγεται mamismo)
Ταυτόχρονα, βιώνουμε μια σειρά από ιστορικά παράδοξα: τη μετανάστευση νέων Πορτογάλων στις πρώην αφρικανικές αποικίες, αλλά και τη μετανάστευση Ισπανών και Ελλήνων στη Γερμανία, «σαν να μην πέρασε μια μέρα και εξελίξεις στο πλαίσιο μιας κοινωνίας που βασικά φοβάται και δεν έχει τα διεθνιστικά οράματα των δεκαετιών του 1960 και 1970.
Όλα τα παραπάνω παρουσιάζουν μη ευθύγραμμες εξελίξεις και γεννούν μη προβλέψιμους χαρακτήρες που δεν μπορεί παρά να ελκύουν έναν συγγραφέα. Στη λογοτεχνία, ένα από τα κύρια θέματα είναι η αναζήτηση, η ταυτότητα αλλά και η κρίση αυτής της ταυτότητας. Ο Νότος σήμερα βιώνει την κρίση ως κρίση ταυτότητας. Πώς γίνεται αυτό; Ιδού μια σειρά τρόποι:

• Στη βάση μιας αφήγησης τύπου «τζίτζικα και μέρμηγκα» με θρησκευτικές αναφορές και υπόστρωμα σύγκρουσης Προτεσταντικής ηθικής.
• Στη βάση της επανάληψης τραυματικών εμπειριών, όπως η μετανάστευση και η πείνα, που δίνουν μια αίσθηση κατάρρευσης της έννοιας της «προόδου» στην οποία όλοι ήμασταν εθισμένοι.
• Στη βάση μίας αφήγησης που αναζωπυρώνει κάθε είδους ανέκδοτο της δεκαετίας του 1970 για τους νότιους μετανάστες με αποκορύφωμα το αμίμητο PIGS.
• Στη βάση μια σύγκρουσης γενεών σε υπαρξιακό επίπεδο, μια και η γενιά της μεταπολίτευσης έκανε παιδιά με μεγαλύτερες προσδοκίες, τα οποία ωστόσο θα ζήσουν χειρότερα από τους γονείς τους.
• Στη βάση ότι στην Πορτογαλία οι πρώην αποικίες εξαγοράζουν τα πάντα -ηλεκτρισμό, τράπεζες, κ.ο.κ.- ενώ πάνω από 100.000 ψάχνουν το αμερικανικό όνειρο στην Ανγκόλα.
• Στη βάση πρακτικών αποτελεσμάτων, όπως το γεγονός ότι οι νότιοι χάνουν τα σπίτια τους όπως οι νεόπτωχοι της Αμερικής, αλλά δεν συμβαίνει το ίδιο στη Φρανκφούρτη και στο Άμστερνταμ.
• Στη βάση ανισοτήτων: ο ξενοδόχος της Κρήτης δανείζεται με διπλάσιο επιτόκιο από τον συμπαθή συνάδελφό του στον Μέλανα Δρυμό (και πρέπει να ακούει και πόσο τεμπέλης είναι).
• Στη βάση ενός ιδιότυπου «οριενταλισμού» που λέει ότι η Δύση αξιολογεί το Νότο και άρα πρέπει συμβολικά να «μετανοήσουμε» με όρους και πάλι θρησκευτικούς.
• Στη βάση του γεγονότος ότι όλοι στο Νότο είχαμε μία αίσθηση μικρομεγαλισμού της δεκαετίας του 1990 και αρχών 2000 που τώρα καταρρέει.

Να σημειώσουμε βέβαια, πως τότε είχαμε μια Ελλάδα να βιώνει εποχές εθνικής περηφάνιας, με την Αθήνα να θεωρείται ως η μητροπολιτική πρωτεύουσα της Νοτιανατολικής Ευρώπης, μια Πορτογαλία να μιλά ως εκπρόσωπος της πέμπτης πιο συχνά ομιλούμενης γλώσσας στον κόσμο, μια Ισπανία να θεωρεί ότι «άλλαξε ταχύτητα» και αποτελεί τη μεγάλη σφήνα στο γαλλογερμανικό άξονα, μια Ιταλία μέσα στην μπερλουσκονικη αχλή.
Τι μπορούμε να κάνουμε σήμερα; Ένα είναι βέβαιο: ότι ο Νότος πρέπει να συνομιλήσει. Και η συζήτηση να γίνει στη βάση εθνικών βιωμάτων.
Γιατί, λοιπόν, ανάγκη για Πολιτισμό στο Νότο;
Γιατί η τέχνη παράγει σύμβολα. Και αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό. Ο Ουμπέρτο Έκο λέει ότι «η πολιτική είναι διαχείριση συμβόλων».
Γιατί η σχέση της κοινωνίας με τον πολιτισμό είχε φτάσει σε ένα θλιβερό ναδίρ. Οι συνάδελφοι από τον Νότο ίσως θα ήθελαν να πληροφορηθούν πώς τις τελευταίες δεκαετίες στην Ελλάδα μία τηλεοπτική σαπουνόπερα του χειρίστου επιπέδου παρήγαγε σειρά βουλευτών και πώς ένας γραφικός Νομάρχης που ντυνόταν Ζορό μπορούσε να επανεκλέγεται επί σειρά ετών.
Γιατί οι ανάγκες έκφρασής μας τώρα βρίσκονται σε φάση επαναπροσδιορισμού: στην κρίση αποκαλύπτεται η «βασική ανάγκη» και η τέχνη είναι κομβικό εργαλείο στην ανάδυση, υπενθύμιση, καλλιέργεια και στήριξη αυτού του πρωτογενούς υλικού.
Γιατί και στις τέσσερις χώρες θεωρούμε ότι ο πολιτισμός είναι κατά βάση πολιτιστική βιομηχανία και προέκταση της τουριστικής εικόνας. Στην περίπτωσή μας αυτό περνάει και ως αισθητική, ξέρουμε καλά ποίου είδους…
Γιατί όλοι μας δυστυχώς κουβαλάμε ένα αρχαίο πνεύμα αθάνατο και ένα μύθο αντίστοιχης Ψωροκώσταινας (η Ιταλία/ Ισπανία/Πορτογαλία ως αλλοτινές αυτοκρατορίες, η Ελλάδα ως το «κέντρο του κόσμου»).
Γιατί η τέχνη είναι και περίθαλψη: μια διέξοδος σε υπαρξιακές κρίσεις και οι κοινωνίες μας την έχουν τώρα περισσότερο ανάγκη από ποτέ.
Τα πράγματα δεν είναι καθόλου εύκολα. Βρισκόμαστε σε μια εποχή όπου ο Νότος της Ευρώπης είναι υπό διωγμόν σε όλα τα επίπεδα, από τα βασικά ζητήματα επιβίωσης έως και τα θέματα πολιτισμού που θεωρούνται φυσικά πολυτελείας.
Ο Έλληνας συγγραφέας που θέλει να συνομιλήσει με την εποχή του και τον κόσμο, αισθάνεται μια πολλαπλή επίθεση σε όλα τα μέτωπα. Είναι ενας δημιουργός απομονωμένος σε ένα εκδοτικό μπλόκο μες στον χρηματοπιστωτικό κυκεώνα που νοσεί, με μόνη δυνατότητα έκφρασης το έργο του, το οποίο είτε υποβαθμίζεται καθημερινά, είτε εξαφανίζεται. Εδώ και καιρό η πλειονότητα των συγγραφέων δεν πληρώνονται  ούτε τα δικαιώματα των βιβλίων τους.
Μια ευρωπαϊκή συζήτηση
Εξ ου και μία πρωτοβουλία σαν αυτή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Όχι πλέον παράλληλες συζητήσεις αλλά ΜΙΑ συζήτηση, ευρωπαϊκή όσο και το αναγκαία κοινό ευρωπαϊκό παρόν μας - με όποια μορφή και να θα αποκτήσει αυτό το μέλλον. 
Ο στόχος μας είναι βέβαια να μη μείνουμε μόνο εδώ. Να καταφέρουμε να δημιουργήσουμε έναν πολιτιστικό θύλακα στην Ε.Ε. που να υπενθυμίζει ότι κάθε χώρα δεν είναι μόνο ισολογισμός και έλλειμμα, αλλά ταλέντο και πολιτισμός.
Είναι η πρώτη φορά που Ευρωπαίοι συγγραφείς του Νότου παίρνουμε το βήμα στο ευρωκοινοβούλιο για να μιλήσουμε για τα κοινά προβλήματά μας. Προβλήματα που δεν άπτονται αποκλειστικά στα του κλάδου μας αλλά -μια και η δουλειά μας αφορά τη σύλληψη και αποτύπωση ολόκληρων κόσμων, την αφήγηση και τον φωτισμό της πραγματικότητας και της αλήθειας υπό ένα αναπάντεχο πρίσμα-  είναι μοιραία συνδεδεμένα με όσα ζούμε και όσα μας ταλανίζουν, όπως και με όσα μας ενώνουν μέσα από τα κοινά μας βιώματα.
Διότι εντέλει εμείς οι Νότιοι δεν είμαστε μόνο ένα οικονομικό άθροισμα, είμαστε πληθυντικός αριθμός. Πληθυντικός αριθμός προσώπων, ατόμων: δημιουργών και μη. Και εδώ, στον Νότο της κρίσης, πρέπει να δημιουργήσουμε κοινά βιώματα αυτής της πραγματικότητας.
Εμείς οι συγγραφείς, που δουλειά μας είναι να σκάβουμε, να εξορύσσουμε και να φέρνουμε στο φως αυτήν ακριβώς τη θαμμένη πραγματικότητα -πολλές φορές υπό ένα εντελώς νέο φως μέσα από ένα άλλο βλέμμα- πιστεύω πως έχουμε πολλά να συνεισφέρουμε σε μία ευρύτερη συζήτηση σαν και αυτή που αφορά την κοινή ευρωπαϊκή μοίρα των λαών μας που πλήττονται τόσο άγρια από μία πρωτοφανή κρίση.
Για μια Ευρώπη που δεν σκέφτεται εκδικητικά, κραδαίνοντας το κοινό νόμισμα ως προπατορικό αμάρτημα, αλλά που μπορεί να θυμηθεί τις αρχές του ουμανισμού και της αλληλεγγύης και να επέμβει στην ίδια της την αφήγηση.
*Την εκδήλωση διοργάνωσε η ευρωβουλευτής Μαριλένα Κοππά μέσω του blog «The South In Talk»
**Το τελευταίο βιβλιο του Αλεξη Σταμάτη είναι το «Μπορείς να κλάψεις μες στο νερό;» εκδ. Καστανιώτη
***Ο Αλεξης Σταμάτης παραδίδει μαθήματα Δημιουργικής Γραφής στο Μουσείο Ηρακλειδών από τις 10 Μαϊου ως τις 14 Ιούνιου (6 τρίωρα σεμινάρια, 6.30-8.30, κάθε Παρασκευή) τηλ. για εγγραφές: 210 34 61 981 (10-1μ.μ.)

«ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΚΛΑΨΕΙΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΝΕΡΟ;», ΑΛΕΞΗΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ

Συντάχθηκε απο ΕΥΑ ΜΠOYZH

Κυριακή, 25 Νοέμβριος 2012

Το νέο μυθιστόρημα του Αλέξη Σταμάτη είναι γεγονός και θέτει ένα  ερώτημα που μας προβληματίζει: «Μπορείς να κλάψεις μέσα στο νέρο;» Με ένα πολύ ενδιαφέρον εξώφυλλο, ο Αλέξης Στάματης... και το «Μπορείς να κλάψεις μέσα στο νέρο;» από τις εκδόσεις Καστανιώτη, έρχονται για να μας τα «ταξιδέψουν» σε ένα σκοτεινό παρελθόν με απαγορευμένες μνήμες και θαμμένες υποθέσεις... ... Κι επειδή δε μ' αρέσει να σας αφήνω με απορίες, σας παραθέτω την περίληψη του βιβλίου.  Περίληψη Ο Ορέστης Πολίτης είναι ένας επιτυχημένος προγραμματιστής, που περνά μια ήσυχη ζωή με τη γυναίκα και την κόρη του σε ένα σπίτι στο κέντρο της πόλης. Κάποια στιγμή δέχεται μια αναπάντεχη πρόσκληση από τα παλιά. Ένα σκοτεινό παρελθόν αρχίζει να ξετυλίγεται, με «απαγορευμένες» μνήμες, τραυματισμένους έρωτες, θαμμένες υποθέσεις και γεγονότα δραματικά, για τα οποία κανείς στην οικογένειά του δε γνωρίζει το παραμικρό. Τα πρόσωπα που ζουν και κινούνται γύρω του έχουν και εκείνα τον δικό τους επτασφράγιστο κόσμο: φίλοι, γείτονες και συγγενείς, όλοι τους κρύβουν κάτι, ενώ τα μυστικά τους δημιουργούν σταδιακά ένα μείγμα έτοιμο να εκραγεί. Όταν κάποτε συμβαίνει αυτή η έκρηξη, οι μάσκες πέφτουν και μια σειρά από «υπόγειες» πραγματικότητες βγαίνει στο φως: ιστορίες πάθους, έρωτα, τρομοκρατίας, βίας, εκδίκησης, ενοχών και προδοσίας, που κανείς δε θα υποψιαζόταν ότι θα μπορούσαν να κρύβονται σε ένα «αθώο» διαμέρισμα. Γιατί πίσω από τέσσερις τοίχους τίποτα δεν είναι εκείνο που φαίνεται. Ή εκείνο που αφήνουν οι άνθρωποι της διπλανής μας πόρτας να φανεί. (Φωτογραφία: Tάκης Σπυρόπουλος) Τι λέτε; Θα μπορούσε τελικά κάποιος να κλάψει μέσα στο νερό;

Νέο μυθιστόρημα από τον Αλέξη Σταμάτη

Το νέο μυθιστόρημα του Αλέξη Σταμάτη «Μπορείς να κλάψεις μες στο νερό» (εκδ. Καστανιώτη) μόλις κυκλοφόρησε σε έντυπη μορφή αλλά και e-book. Ο γνωστός συγγραφέας υφαίνει και πάλι ένα λαβύρινθο συμπτώσεων και μυστικών, αποκαλύπτοντας σταδιακά το πραγματικό πρόσωπο των ηρώων του.

Πέμπτη, 29 Νοεμβρίου 2012 Ο Ορέστης Πολίτης είναι ένας επιτυχημένος προγραμματιστής, που περνά μια ήσυχη ζωή με τη γυναίκα και την κόρη του σε ένα σπίτι στο κέντρο της πόλης. Κάποια στιγμή δέχεται μια αναπάντεχη πρόσκληση από τα παλιά. Ένα σκοτεινό παρελθόν αρχίζει να ξετυλίγεται, με «απαγορευμένες» μνήμες, τραυματισμένους έρωτες, θαμμένες υποθέσεις και γεγονότα δραματικά, για τα οποία κανείς στην οικογένειά του δε γνωρίζει το παραμικρό.
Τα πρόσωπα που ζουν και κινούνται γύρω του έχουν και εκείνα τον δικό τους επτασφράγιστο κόσμο: φίλοι, γείτονες και συγγενείς, όλοι τους κρύβουν κάτι, ενώ τα μυστικά τους δημιουργούν σταδιακά ένα μείγμα έτοιμο να εκραγεί.
Όταν κάποτε συμβαίνει αυτή η έκρηξη, οι μάσκες πέφτουν και μια σειρά από «υπόγειες» πραγματικότητες βγαίνει στο φως: ιστορίες πάθους, έρωτα, τρομοκρατίας, βίας, εκδίκησης, ενοχών και προδοσίας, που κανείς δε θα υποψιαζόταν ότι θα μπορούσαν να κρύβονται σε ένα «αθώο» διαμέρισμα. Γιατί πίσω από τέσσερις τοίχους τίποτα δεν είναι εκείνο που φαίνεται. Ή εκείνο που αφήνουν οι άνθρωποι της διπλανής μας πόρτας να φανεί.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Αλέξης Σταμάτης γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε Αρχιτεκτονική στο ΕΜΠ και έκανε μεταπτυχιακά Αρχιτεκτονικής και Κινηματογράφου στο Λονδίνο. Έχει γράψει είκοσι ένα βιβλία (μυθιστορήματα, διηγήματα, βιβλίο για παιδιά, νουβέλες, ποίηση).
Το πρώτο του μυθιστόρημα, Ο έβδομος ελέφαντας (1998), εκδόθηκε στη Μεγάλη Βρετανία. Το Μπαρ Φλωμπέρ (πρώτη έκδοση, 2000) εκδόθηκε στη Μεγάλη Βρετανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία και τη Σερβία. Η Αμερικάνικη φούγκα (2006) κέρδισε το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Αμερικανικού Ομοσπονδιακού Ιδρύματος Τεχνών και εκδόθηκε στις ΗΠΑ. Η Μητέρα Στάχτη (2005) εκδόθηκε στις ΗΠΑ και στην Τουρκία. Το πρώτο του παιδικό μυθιστόρημα, Ο Άλκης και ο λαβύρινθος (2009), τιμήθηκε με το Πρώτο Βραβείο του Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου.
Για τη δεύτερη ποιητική συλλογή του, Αρχιτεκτονική εσωτερικών χώρων (2003), του απονεμήθηκε το 1994 από το Δήμο Αθηναίων το Πρώτο Βραβείο Ποίησης στη μνήμη Νικηφόρου Βρεττάκου. Ποιή¬ματά του έχουν μεταφραστεί στη Μεγάλη Βρετανία.
Ο μονόλογός του Τελευταία Μάρθα παίχτηκε το 2008 στο «Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας». Δυο μονόλογοί του με τίτλο Γένεση ανέβηκαν το 2009 στο «Θέατρο Χώρα». Το θεατρικό του έργο Δακρυγόνα παρουσιάστηκε το 2010 στο «Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας», όπου το 2012 ανέβηκε και το θεατρικό του Σκότωσε ό,τι αγαπάς. Έχει αντιπροσωπεύσει πολλές φορές την Ελλάδα σε διεθνή λογοτεχνικά συνέδρια και διδάσκει Δημιουργική Γραφή στο Κολλέγιο Αθηνών-Ψυχικού και στο Μουσείο Ηρακλειδών.
Πληροφορίες: «Μπορείς να κλάψεις μες στο νερό;» του Αλέξη Σταμάτη, εκδ. Καστανιώτη.

«Μπορείς να κλάψεις μες στο νερό;» το νέο μυθιστόρημα του Αλέξη Σταμάτη

Ο Ορέστης Πολίτης είναι ένας επιτυχημένος προγραμματιστής, που περνά μια ήσυχη ζωή με τη γυναίκα και την κόρη του σε ένα σπίτι στο κέντρο της πόλης. Κάποια στιγμή δέχεται μια αναπάντεχη πρόσκληση από τα παλιά. Ένα σκοτεινό παρελθόν αρχίζει να ξετυλίγεται, με «απαγορευμένες» μνήμες, τραυματισμένους έρωτες, θαμμένες υποθέσεις

και γεγονότα δραματικά, για τα οποία κανείς στην οικογένειά του δε γνωρίζει το παραμικρό.

Τα πρόσωπα που ζουν και κινούνται γύρω του έχουν και εκείνα τον δικό τους επτασφράγιστο κόσμο: φίλοι, γείτονες και συγγενείς, όλοι τους κρύβουν κάτι, ενώ τα μυστικά τους δημιουργούν σταδιακά ένα μείγμα έτοιμο να εκραγεί. Όταν κάποτε συμβαίνει αυτή η έκρηξη, οι μάσκες πέφτουν και μια σειρά από «υπόγειες» πραγματικότητες βγαίνει στο φως: ιστορίες πάθους, έρωτα, τρομοκρατίας, βίας, εκδίκησης, ενοχών και προδοσίας, που κανείς δε θα υποψιαζόταν ότι θα μπορούσαν να κρύβονται σε ένα «αθώο» διαμέρισμα. Γιατί πίσω από τέσσερις τοίχους τίποτα δεν είναι εκείνο που φαίνεται. Ή εκείνο που αφήνουν οι άνθρωποι της διπλανής μας πόρτας να φανεί.

Το μυθιστόρημα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτης
 

Ο συγγραφέας Αλέξης Σταμάτης «ομολογεί» για το νέο του μυθιστόρημα «Μπορείς να κλάψεις μες στο νερό;»
 

Γιατί επιλέξατε τον τίτλο αυτό; Το κλάμα είναι εγκλωβισμένη μορφή έκφρασης;

Μια καλή ερώτηση! Ενώ η φράση πέφτει εντελώς τυχαία στο βιβλίο και ο μη "υποψιασμένος" αναγνώστης δύσκολα θα κάνει άμεσα τον συνειρμό… συνοψίζει ένα δίπολο που ουσιαστικά αντανακλά την ουσία του βιβλίου: την κάθαρση - λύτρωση από το παρελθόν, αλλά και το «κρυφό κλάμα» (ένα κλάμα που συντελείται σε άλλο στοιχειό, και μοναχικά) για τον φέροντα φόβο του σήμερα.

Ποιο είναι εκείνο το σημείο στο βιβλίο σας...με το κορυφαίο συναισθηματικό κρεσέντο;

Δεν είναι ένα, είναι πολλά. Το βιβλίο είναι βιβλίο χαρακτήρων. Θέλω να πω πως έχει γίνει πολύ δουλειά στον καθένα. Ο κάθε χαρακτήρας είναι μια πολύ ιδιαίτερη περίπτωση. Έτσι οι εκάστοτε συγκρούσεις ή επαφές τους δημιουργούν αναφλέξεις που συχνά είναι πολύ έντονα συναισθηματικά φορτισμένες. Άλλες φορές αυτό θα γίνει άμεσα, δηλαδή οι χαρακτήρες εκφράζονται στον απόλυτο σχεδόν βαθμό, ενώ άλλες φορές – κι αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον – τα κρατάνε μέσα τους και όταν έρχεται η ώρα οι συγκρούσεις ξεσπούν ως μεταθέσεις. Όπως άλλωστε γίνεται και στη ζωή.
 

Πρέπει ο άνθρωπος να ανακαλεί το παρελθόν (εννοώ κολλήματα - πισωγυρίσματα) ή να πορεύεται με νέα δεδομένα χωρίς να επιστρέφει σε ό,τι οδυνηρό;

Κάποια στιγμή όταν το παρελθόν τον αρπάζει από το γιακά δεν μπορεί να κάνει αλλιώς. Εδώ έχουμε μια τέτοια περίπτωση. Ο ήρωας έχει επιλέξει τη λήθη - την απόλυτη λήθη - μέχρι που το παρελθόν τον «επισκέπτεται». Και μιλάμε για ένα τόσο κρίσιμο και άγριο παρελθόν που δεν γίνεται να μην πάρει θέση. Φυσικά όλα αυτά συμβαίνουν στον παρόντα χρόνο, άρα δεν έχουμε «νοσταλγίτιδες» και τέτοια. Έχουμε πράξεις. Γεγονότα, δράσεις, συγκρούσεις. Το παρελθόν δεν μπορείς να το σβήσεις, μπορείς όμως να το μετασχηματίσεις, να το φέρεις εντός σου με χάρη. Ακόμα κι αν είναι οδυνηρό μπορείς να το έχεις αφομοιώσει και να αντλείς από εκείνο την γνώση και την σοφία του τι δεν πρέπει πια να κάνεις.

Εσείς σε ποια φάση βρίσκεστε αυτόν τον καιρό;

Έχοντας περάσει μια από τις πιο οδυνηρές χρονιές της ζωής μου με ένα πρόβλημα υγείας που με ταλαιπώρησε όλο το χρόνο και ό,τι συνακόλουθο έφερε αυτό, είμαι ευτυχής που πλέον τελειώνει και μπαίνω στον επόμενο χρόνο υγιής και καλά. Ό,τι περνάει κανείς τον πλουτίζει, μαθαίνεις, πας κόντρα στις σιγουριές σου. Και στην τελική βλέπω μόνο τα θετικά. Δόξα τω θεώ, υπήρξαν πολλά! Πάμε για άλλα λοιπόν. Όσο κι αν το περιρρέον κλίμα είναι αυτό που όλοι ξέρουμε, παρόλα αυτά εκτός από την αντιμετώπιση του, έχουμε υποχρέωση να βελτιώνουμε όσο γίνεται περισσότερο τον εαυτό μας και ποτέ να μην επαναπαυόμαστε. Διότι ως γνωστόν η ασφάλεια είναι το μεγαλύτερο παραμύθι. Δεν υπάρχει ούτε στην φύση ούτε κανείς μπορεί να στην εγγυηθεί. Έσω έτοιμος λοιπόν, για τα πάντα, πάντοτε. Με ηρεμία όμως, ψυχραιμία και δύναμη.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα Αλέξη Σταμάτη

Ο Αλέξης Σταμάτης γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε Αρχιτεκτονική στο ΕΜΠ και έκανε μεταπτυχιακά Αρχιτεκτονικής και Κινηματογράφου στο Λονδίνο. Έχει γράψει είκοσι ένα βιβλία (μυθιστορήματα, διηγήματα, βιβλίο για παιδιά, νουβέλες, ποίηση).

Το πρώτο του μυθιστόρημα, Ο έβδομος ελέφαντας (1998), εκδόθηκε στη Μεγάλη Βρετανία. Το Μπαρ Φλωμπέρ (πρώτη έκδοση, 2000) εκδόθηκε στη Μεγάλη Βρετανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία και τη Σερβία. Η Αμερικάνικη φούγκα (2006) κέρδισε το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Αμερικανικού Ομοσπονδιακού Ιδρύματος Τεχνών και εκδόθηκε στις ΗΠΑ. Η Μητέρα Στάχτη (2005) εκδόθηκε στις ΗΠΑ και στην Τουρκία. Το πρώτο του παιδικό μυθιστόρημα, Ο Άλκης και ο λαβύρινθος (2009), τιμήθηκε με το Πρώτο Βραβείο του Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου.

Για τη δεύτερη ποιητική συλλογή του, Αρχιτεκτονική εσωτερικών χώρων (2003), του απονεμήθηκε το 1994 από το Δήμο Αθηναίων το Πρώτο Βραβείο Ποίησης στη μνήμη Νικηφόρου Βρεττάκου. Ποιή¬ματά του έχουν μεταφραστεί στη Μεγάλη Βρετανία.

Ο μονόλογός του Τελευταία Μάρθα παίχτηκε το 2008 στο «Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας». Δυο μονόλογοί του με τίτλο Γένεση ανέβηκαν το 2009 στο «Θέατρο Χώρα». Το θεατρικό του έργο Δακρυγόνα παρουσιάστηκε το 2010 στο «Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας», όπου το 2012 ανέβηκε και το θεατρικό του Σκότωσε ό,τι αγαπάς.

Έχει αντιπροσωπεύσει πολλές φορές την Ελλάδα σε διεθνή λογοτεχνικά συνέδρια και διδάσκει Δημιουργική Γραφή στο Κολλέγιο Αθηνών-Ψυχικού και στο Μουσείο Ηρακλειδών.
 

Επιμέλεια: Βίκυ Μπαφατάκη

Δημοσιογράφος - Επικοινωνιολόγος

Ο συγγραφέας Αλέξης Σταμάτης μιλά στο in2life

• 
  Το τελευταίο βιβλίο του Αλέξη Σταμάτη στην ιστοσελίδα των εκδόσεων Καστανιώτη
• 
  Το προσωπικό ιστολόγιο του Αλέξη Σταμάτη
• 
  Η βιβλιογραφία του Αλέξη Σταμάτη στο Biblionet

Δημοσίευση | 11 Φεβρουαρίου 2013

συνέντευξη στον Γιώργο Κόκουβα
Όλοι κρύβουμε μυστικά, μικρά ή μεγαλύτερα. Αυτά που κρύβουν οι ήρωες του Αλέξη Σταμάτη συνήθως είναι τερατώδη. Και η οικογένεια του τελευταίου του μυθιστορήματος, «Μπορείς να κλάψεις μες στο νερό;», δεν αποτελεί εξαίρεση. Το παρελθόν τους έρχεται να τους στοιχειώσει, όσο η πένα του Αλέξη Σταμάτη «ξεμπροστιάζει» την παθογένεια που κρύβεται πίσω από τους τέσσερις τοίχους του μέσου ελληνικού σπιτιού.
Λίγο μετά την παρουσίαση του βιβλίου του στο Public Συντάγματος, και λίγο πριν ετοιμάσει βαλίτσες για τις Βρυξέλλες, όπου θα φιλοξενηθεί από το Ευρωκοινοβούλιο με άλλους συναδέλφους του από τις χώρες της Μεσογείου, για να συζητήσουν για την τέχνη τους στην περίοδο των «P.I.G.S.», ο Αλέξης Σταμάτης βρήκε τον χρόνο να μιλήσει στο in2life για τα δικά του μυστικά: Τα μυστικά της γραφομηχανής του, το πώς γεννιούνται οι χαρακτήρες του, και την σχέση που έχει το υπουργείο Πολιτισμού με την… Ζιμπάμπουε.

*Ας ξεκινήσουμε από τον τίτλο του βιβλίου. Πώς τον εμπνεύστηκες; Ο τίτλος θα λέγαμε αρχικά ότι είναι λιγάκι εκκεντρικός, περιέχει ερωτηματικό. Απευθύνεται λοιπόν στον αναγνώστη και του θέτει ένα ζήτημα, ένα ερώτημα που εμφανίζεται κάποια στιγμή στο βιβλίο, σε αναπάντεχο σημείο. Αυτή η φράση θέτει ένα δίπολο, το οποίο συνοψίζει την ουσία της ιστορίας μου: Από την μία βρίσκεται η κάθαρση, που επιτυγχάνεται με το κλάμα, αλλά από την άλλη, αυτή η κάθαρση γίνεται σε ένα ξένο στοιχείο, με μοναχικό τρόπο, αφανώς. Λαμβάνει χώρα στο νερό, θα λέγαμε δηλαδή ότι έχουμε μεταφερθεί σε έναν άλλον κόσμο, αλλά το ζήτημα είναι όταν αναδυθείς στην επιφάνεια, αν θα έχεις διατηρήσει την ακεραιότητά σου, αν οι ενοχές σου έχουν φύγει ή υπάρχουν ακόμη.

*Το βιβλίο εξιστορεί την ιστορία μιας οικογένειας με πολλά μυστικά. Θα ήταν η ζωή ενδιαφέρουσα χωρίς μυστικά; Δεν υπάρχει ζωή χωρίς μυστικά. Κανείς δεν είναι ανοιχτό βιβλίο. Στην περίπτωση του βιβλίου, το ιδιαίτερο είναι πως υπάρχει μεγάλη γκάμα μυστικών, που κρύβονται πίσω από την «νορμάλ» εικόνα μιας τριμελούς οικογένειας. Η κόρη της οικογένειας για παράδειγμα έχει ένα μυστικό αξίας «άλφα», ενώ ο πατέρας ένα μυστικό αξίας «πενήντα άλφα», ένα τρομακτικό μυστικό. Η πυριτιδαποθήκη του συγγραφέα βρίσκεται στις αλληλεπιδράσεις αυτών των χαρακτήρων, και κατ’ επέκταση στις αλληλεπιδράσεις των μυστικών τους. Όσο για τα ίδια τα μυστικά, υπάρχει μια χρονική απόσταση μεταξύ του συμβάντος και της επανεμφάνισής του. Ο ήρωας είχε μια εμπειρία στα 20 του και το μυστικό αυτό επανεμφανίζεται όταν είναι 50. Το είχε θάψει σε ένα συρτάρι, είχε επιδοθεί σε αυτό που αποκαλώ διαμερισματοποίηση, και ξαφνικά, μετά από χρόνια, ένα ξυπνητήρι χτυπά μέσα στο συρτάρι.

*Πώς εμπνεύστηκες το βιβλίο, ποια ήταν η πρώτη «σπίθα» που το γέννησε; Τα βιβλία μου – και έτσι γράφω γενικά πλέον – δεν ξεκινούν από την πλοκή, αλλά από τους χαρακτήρες. Δηλαδή, όπως λέμε και στην δημιουργική γραφή, γράφω «από μέσα προς τα έξω», δημιουργώ τους χαρακτήρες, και οι ανάγκες τους γεννούν όσα διαδραματίζονται. Στην περίπτωση του «Μπορείς να κλάψεις μες στο νερό;», η πρώτη σπίθα ήταν το δίπολο που προέκυψε από ένα απλό ερώτημα του τύπου «τι θα γινόταν εάν…». Τι θα γινόταν εάν είχαμε μια οικογένεια που κάθε μέλος της κρύβει μικρά ή μεγαλύτερα μυστικά;



*Στο βιβλίο ενυπάρχει το ζήτημα της τρομοκρατίας, που έγινε πρόσφατα και πάλι επίκαιρο. Πώς το σχολιάζεις; Δυστυχώς, η τρομοκρατία επιστρέφει στην επικαιρότητα και δεν κρύβω πως είναι κάτι που με ανησυχεί. Μου πήρε έναν χρόνο περίπου για να ολοκληρώσω το βιβλίο, και όταν το έγραφα συζητούσα με φίλους μου την ιδέα της τρομοκρατίας και απ’ ό,τι φαίνεται, έπεσα μέσα. Ακόμη πιο προφητικό ήταν το προηγούμενο βιβλίο μου, η «Κυριακή» (σ.σ. διαδραματίζεται την Κυριακή των εκλογών του 2009), στο οποίο έκανα μια ακτινογραφία της κρίσης, πριν την κρίση.

*Σε μια εποχή σαν αυτή, είναι αναπόφευκτο να μπει η πολιτική στο έργο κάθε συγγραφέα;
Όχι, αναπόφευκτο δεν είναι. Σίγουρα, και στο «Μπορείς να κλάψεις μες στο νερό;» ενυπάρχει το πολιτικό στοιχείο, αλλά αυτό ήταν μια ανάγκη των χαρακτήρων, και όχι δική μου να περάσω κάποιο πολιτικό μήνυμα ή να κάνω το βιβλίο «επίκαιρο». Άλλωστε θεωρώ πολύ δύσκολο να γράψεις για μία κατάσταση όταν βρίσκεσαι μέσα σε αυτή. Από την άλλη, οι εκδοτικές διαδικασίες και οι περιορισμοί καθυστερούν τόσο τα πράγματα, που μπορεί να γράψεις κάτι για την κρίση σήμερα, και όταν εκδοθεί μετά από οκτώ μήνες να έχουν γίνει τόσα πράγματα που το βιβλίο να μοιάζει με παλιά φωτογραφία, με προχθεσινή εφημερίδα. Πιστεύω πως χρειάζεται «απόσταση» από κάτι ώστε να γράψεις γι’ αυτό – θυμίζω ότι κατά την διάρκεια του Β’ παγκοσμίου πολέμου δεν γράφτηκαν καλά βιβλία για τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο. Αντίθετα, γράφτηκαν καταπληκτικές ερωτικές ιστορίες.

*Στο βιβλίο βλέπουμε την παθογένεια μιας ελληνικής αστικής οικογένειας του σήμερα. Για την παθογένειά της, φταίει το «σήμερα»; Αν η ιστορία διαδραματιζόταν αρκετές δεκαετίες πιο πριν, θα ήταν διαφορετικά τα πράγματα; Ωραία ερώτηση, που μου δίνει την ευκαιρία να πω πως η παθογένεια της ελληνικής οικογένειας δεν γεννήθηκε σήμερα. Απλώς τώρα βλέπουμε τα αποτελέσματα. Η ελληνική οικογένεια έχει εξελιχθεί σε κάτι τερατώδες, σε έναν τοξικό οργανισμό που καταπίνει τα μέλη της, τα ευνουχίζει, τους δημιουργεί φανταστικές ελπίδες. Βασική ένοχος είναι η μάνα, και βασικό θύμα το παιδί, το οποίο καθίσταται σχεδόν αυτιστικό, υποταγμένο. Δεν υπάρχει πλέον το φυσιολογικό δόσιμο της σκυτάλης από την μία γενιά στην άλλη. Και οι γονείς υπέφεραν πολύ όσο μεγάλωναν, γι’ αυτό ίσως τώρα δεν ξέρουν πώς να διαχειριστούν την οικογένεια. Υπάρχει μια τοξική υπερπροστατευτικότητα – νομίζουν πως έτσι οι γονείς βοηθούν τα παιδιά τους, τα οποία όμως σήμερα, πέραν της απίστευτης αμορφωσιάς, πέραν της σύγχυσης ρόλων που βιώνουν, φοβούνται να ερωτευτούν ή να πάρουν ευθύνες, καταλήγουν με τραυματισμένη σεξουαλικότητα, με εξαρτήσεις, ή από την άλλη, περνούν σε ακραίες συμπεριφορές – η κόρη της ιστορίας για παράδειγμα έχει χτίσει έναν ιδεατό κόσμο πίσω από την πόρτα του δωματίου της, έξω από τον οποίο δεν μπορεί να λειτουργήσει. Αυτή είναι η κακοδαιμονία της ελληνικής φυλής.

*Ασχολείσαι και με την διδασκαλία δημιουργικής γραφής – σε λίγο καιρό μάλιστα αρχίζει ένας νέος κύκλος μαθημάτων στο Κολλέγιο Αθηνών-Ψυχικού. Θεωρείς πως η συγγραφή είναι κάτι που διδάσκεται; Αυτό που λέω στους μαθητές μου την πρώτη ημέρα που συναντιόμαστε είναι «Καλημέρα παιδιά, τώρα θα διδαχθείτε κάτι που δεν διδάσκεται!» (γέλια). Όντως, είναι ένα μεγάλο ζήτημα αυτό, αλλά θεωρώ πως υπάρχουν πολλά εφόδια που μπορείς να δώσεις σε έναν επίδοξο συγγραφέα, τα οποία θα έχει υπ’ όψιν του είτε για να τα χρησιμοποιήσει, είτε για να τα αναιρέσει. Ο «μαθητής» δημιουργικής γραφής ασκείται, γράφει, διαβάζει και μαθαίνει όσα έχουν κωδικοποιηθεί στον κόσμο της λογοτεχνίας, κι αυτό είναι κάτι πολύ χρήσιμο – άλλωστε η αφήγηση δεν ξεκίνησε με τον Γουτεμβέργιο, η ανάγκη του ανθρώπου να λέει και να ακούει ιστορίες ξεκίνησε από τα σπήλαια, είναι κάτι πανάρχαιο. Είναι μια υγιής ανθρώπινη διαδικασία, και στόχος των μαθημάτων είναι να βρει ο κάθε συγγραφέας την δική του φωνή. Θέλουμε ο νέος συγγραφέας να βρίσκει την δική του «προσωπικότητα», και όχι όπως στην Αμερική, να του βάζουν το software και να παράγει έτοιμα βιβλία.

*Εσύ πώς συνηθίζεις να γράφεις; Έχεις κάποια συγκεκριμένη συνήθεια ή σου το καθορίζει η έμπνευση; Ευτυχώς, δεν είχα ποτέ μου την αρρώστια του λευκού χαρτιού. Έχω μια συνεχή, καθημερινή σχέση με το γράψιμο, το γραπτό δεν εγκαταλείπεται ποτέ για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτό που έχω ως συνήθεια είναι να γράφω το πρωί. Πριν έναν χρόνο μάλιστα, είχα ένα πρόβλημα υγείας, και μία από τις παρενέργειες των φαρμάκων ήταν να ξυπνώ κάθε μέρα στις τέσσερις το ξημέρωμα. Έτσι, κατέληξα να γράφω καθημερινά τέσσερις με οκτώ το πρωί, και θεωρώ πλέον πως αυτή η ώρα είναι εκπληκτική για γράψιμο, είναι εξαιρετικά διαυγής.

*Στις 10 Απριλίου, έχει οργανωθεί μια συζήτηση στο Ευρωκοινοβούλιο, όπου θα συνομιλήσεις με άλλους δύο συναδέλφους σου από την Ισπανία και την Πορτογαλία. Ποιο είναι το σκεπτικό πίσω από την συνάντηση; Πρόκειται για μια πρωτοβουλία της ευρωβουλευτού Μαριλένας Κοππά, και θα είναι μια συζήτηση τριών συγγραφέων του Νότου, του Santiago Roncagliolo από την Ισπανία, του Jose Louis Peixoto από την Πορτογαλία και εμού από την Ελλάδα. Στην ουσία αντιπροσωπεύουμε τα τρία τέταρτα αυτού που ο κόσμος αποκαλεί P.I.G.S., και το σημαντικό είναι πως για πρώτη φορά στα χρονικά θα συζητήσουν συγγραφείς στο Ευρωκοινοβούλιο. Ως τώρα, όχι μόνο συγγραφείς, αλλά ούτε ένας καλλιτέχνης εν γένει δεν φιλοξενήθηκε εκεί. Πρόκειται λοιπόν για μια συζήτηση όχι απλώς για τα του οίκου του καθενός μας, αλλά για το πώς ο συγγραφέας εισπράττει και αντανακλά όσα συμβαίνουν – είναι φοβερό πόσα κοινά προβλήματα και βιώματα έχει ο ευρωπαϊκός Νότος, όπως για παράδειγμα η έλλειψη χρηματοδότησης από το κράτος.

*Πώς σου φάνηκε η είδηση για το λουκέτο στο ΕΚΕΒΙ; Έχω μείνει ενεός. Εν μια νυκτί έπεσε γκιλοτίνα σε έναν ολόκληρο οργανισμό. Ό,τι προβλήματα και να έχει αυτός, τα αντιμετωπίζεις, δεν περνάς στο άλλο άκρο και τον κλείνεις. Έχω να σας πω ότι οι συνάδελφοί μου από το εξωτερικό έμειναν με το στόμα ανοιχτό, λένε πως αυτά δεν συμβαίνουν ούτε στην Ζιμπάμπουε. Οι άνθρωποι του ΕΚΕΒΙ ήταν δικτυωμένοι με τα μεγαλύτερα φεστιβάλ και με ολόκληρο το εκδοτικό γίγνεσθαι του πλανήτη – τώρα δεν υπάρχει καν κρατική πολιτική για το βιβλίο. Η λογική είναι να αναλάβει το ίδιο το υπουργείο την χάραξή της, αλλά έχοντας επισκεφθεί το υπουργείο, γνωρίζω πως δεν υπάρχει ούτε χώρος, ούτε τεχνογνωσία για κάτι τέτοιο. Αναρωτιέμαι πώς είναι δυνατόν ένας υπουργός Πολιτισμού να μην έχει καμία σχέση με τον πολιτισμό. Ας το πάρουμε από την ανάποδη: Φανταστείτε έναν επιτυχημένο στον χώρο του σκηνοθέτη, τον διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου για παράδειγμα, να τον έπαιρναν και να τον έκαναν υπουργό Οικονομικών. Το αντίστοιχο συμβαίνει και με αυτό του Πολιτισμού. Περισσεύει πάντα στην γωνία, και πάνω στην χαρτοπαιξία, στο μοίρασμα των υπουργείων, μένει το υπουργείο Πολιτισμού στο τέλος σαν τον τζόκερ – ή μάλλον σαν το ανάποδο του τζόκερ.

*Μπορεί σήμερα ένας συγγραφέας να ζήσει μόνο από την γραφομηχανή του; Κάποτε μπορούσε. Τουλάχιστον εξασφαλίζοντας ένα μεγάλο ποσοστό του εισοδήματός του. Σήμερα, δεν το συζητάμε καν. Κι εγώ, μπορώ να πω, πως για ένα διάστημα ζούσα κυρίως από αυτό – μάλιστα είχα κάνει μια συνειδητή επιλογή, αφήνοντας την αρχιτεκτονική για να ασχοληθώ με την συγγραφή, χωρίς κανείς να μου διασφαλίζει κάτι. Έχω δημιουργήσει μια καλή σχέση με το κοινό, αλλά αυτό δεν σου εξασφαλίζει τα προς το ζην. Βέβαια, η σημερινή πραγματικότητα σε ωθεί σε άλλους δημιουργικούς δρόμους, όπως για παράδειγμα αυτό που κάνω με τα μαθήματα δημιουργικής γραφής ή με την στροφή μου προς το θέατρο.

*Θεατρικοί μονόλογοι, μυθιστορήματα, διηγήματα, παιδικά βιβλία, σενάρια για τον κινηματογράφο… Κάθε μορφή συγγραφικής έκφρασης εκπροσωπεί και μια διαφορετική σου ανάγκη; Θα έλεγα πως ναι. Κάθε μορφή είναι διαφορετική – μερικές βέβαια, όπως το μυθιστόρημα με το διήγημα, είναι πιο συγγενικές. Το σενάριο είναι εντελώς άλλη υπόθεση, δεν μπορείς να γράψεις ένα σεντόνι μονολόγου για τον χαρακτήρα σου, πρέπει να δουλέψεις με εντελώς μαθηματικό τρόπο. Αλλά το πιο δύσκολο από όλα είναι το θεατρικό κείμενο. Είναι αμείλικτο, θνησιγενές, δεν εξαρτάται από εσένα. Όλα μπορούν να αλλάξουν με ένα «ναι» που θα προκύψει, δεν σου προσφέρει καμία ευκολία, είναι μέσα στην απλότητά του το πιο δύσκολο.

-Το βιβλίο «Μπορείς να κλάψεις μέσα στο νερό;» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη – μπορείτε να το αγοράσετε online από εδώ. Στις 14 Φεβρουαρίου στις 19.00, θα παρουσιαστεί στο Free Thinking Zone. Η συζήτηση του Αλέξη Σταμάτη με τους νοτιοευρωπαίους συναδέλφους του θα λάβει χώρα στις 10 Απριλίου στις Βρυξέλλες.

Jose Lοuis Peixoto, Santiago Roncagliolo, Alexis Stamatis: Τρεις συγγραφείς του νότου μιλούν στο Ευρωκοινοβούλιο στις 10/4/13

Jose Lοuis Peixoto, Santiago Roncagliolo, Alexis Stamatis 

Τρεις συγγραφείς του νότου μιλούν στο Ευρωκοινοβούλιο στις 10/4/13
Ο Νότος της Ευρώπης μπορεί μεν υποφέρει σε όλα τα κύρια επίπεδα, με προεξάρχοντα φυσικά τα βασικά ζητήματα επιβίωσης, ωστόσο πάσχει και σε άλλους –επίσης εξαιρετικά ζωτικούς για την συνοχή μιας κοινωνίας τομείς- όπως είναι τα θέματα πολιτισμού, (με τελευταίο γηγενές κρούσμα  τις απαράδεκτες και απιθάνου βλακείας και προχειρότητας αποφάσεις για το βιβλίο στη χώρα μας, όπου με μια αυτοκαταστροφική επιλογή της κυβερνήσεις καρατομήθηκε εν μια νυκτί κάθε δυνατότητα διεθνούς φωνή - που είστε, κύριε Κουβέλη;)
Ζούμε σε μια εποχή η οποία αποσαρθρώνει οποιονδήποτε θύλακα γνώσης εν ονόματι οποιασδήποτε έστω και ελάχιστης περικοπής, προπαγανδίζοντας ταυτόχρονα μέσω κρατικού κορβανά θεάματα αμφιβόλου αισθητικής που προπαγανδίζουν μέτριας καλλιτεχνικής εμβέλειας αναφορές σε εθνικοαπελευθερωτικές αφηγήσεις (μια και δεν υπάρχει εις βάθος διαπραγμάτευση, αλλά μια απλή και πρώτου επιπέδου  επίκληση στο θυμικό) έχοντας προφανή σκοπό την ενότητα και την συσπείρωση γύρω από το «ένδοξο παρελθόν» μας, μια και η νοσταλγία «πουλάει» σ’ ένα λαό μαθημένο να κοιτάζει κυρίως προς τα πίσω.
Σε μια χώρα όπου καθημερνά αποδεικνύονται όργια απίστευτων σκανδάλων, για μια τυπική παράλειψη σε ένα πρόγραμμα φιλαναγνωσίας, οδηγούμαστε στην καρατόμηση ολόκληρου οργανισμού με την υπεραπλουστευτική και ανάξια οποιασδήποτε σοβαρής ανάλυσης τακτική «πονάει κεφάλι - κόβει κεφάλι».
Με αυτό τον τρόπο – τουλάχιστον στο χώρο του βιβλίου - η κυβέρνηση φιμώνει οποιαδήποτε πολιτιστικά εκσυγχρονιστική φωνή και η χώρα επανέρχεται στα παρωχημένα εξωτικά πολιτιστικά στερεότυπα όπου ήταν παγιώσει για δεκαετίες στο εξωτερικό: σουβλάκι,  Ζορμπάς, χλαμύδα και «φιλότιμο» - με την Γιουροβίζιον φυσικά κουτσουρεμένη… πλην σταθερή αξία. Την ίδια στιγμή «μακιγιάρονται» όπως όπως παλιά «επαναστατικά» έργα τα οποία έχουν απολέσει την φρεσκάδα τους και τα σημεία αναφοράς που τα κινητοποιούσαν τότε, σε μια κατασκευασμένη  προσπάθεια να επανοηματοδοτηθούν με το έτσι θέλω, λαϊκίζοντας πάνω στο αίσθημα ενός κόσμου που υποφέρει, με πάλαιες – αναπαλαιωμένες αφηγήσεις και με το βλέμμα φυσικά διαρκώς στραμμένο πίσω  στο εθνικό μας σπορ: την νοσταλγική αναπόληση του παρελθόντος.
Το αποτέλεσμα είναι ο συγγραφέας και εν γένει ο δημιουργός να βρίσκεται εγκλωβισμένος ανάμεσα σε μια προγονολατρεία και μια ανθυπομέτρια αισθητική που κυριαρχεί. Ευτυχώς υπάρχουν και εξαιρέσεις από σταθερά αφοσιωμένους δημιουργούς αλλά και από νέους που τολμούν, παντελώς φυσικά αβοήθητοι. Το κράτος αφού καρατομεί τον βασικό φορέα στο χώρο του βιβλίου, είτε θα σφυρίξει κλέφτικα, θα παρατήσει την υπόθεση βιβλίου αλλά και πολιτισμού στα  αζήτητα και ως κομπέρ - εμψυχωτής θα  υιοθετεί μόνον είδη «πιασάρικων» θεάματα που «πουλάνε». Είναι πραγματικά ντροπή να μην υπάρχουν άνθρωποι με στοιχειώδη ευελιξία (και στοιχειώδη σχέση με το αντικείμενο) που θα χειριστούν ακομα και τον «αέρα», ακόμη και τα φραγκοδίφραγκα, ακόμη και τη διάθεση προσφοράς με πιο έξυπνο, ευφάνταστο τρόπο. Καμια, ιδεα: ψωροκώσταινα reloaded.
Δεν είμαστε βεβαία μόνο εμείς, οποιοσδήποτε νότιος ευρωπαίος συγγραφέας βρίσκεται σε θέση άμυνας. Ωστόσο παρολο που δεν αντιμετωπίζει μια τόσο ανάλγητη και μικρονοική κρατική συμπεριφορά, είναι, και αυτός, ένας δημιουργός απομονωμένος σε ένα εκδοτικό περιβάλλον που του δημιουργεί ένα σωρό προβλήματα επιβίωσης μια και ζει και κινείται μεσα σ’ έναν χρηματοπιστωτικό κυκεώνα που νοσεί. Ετσι η μόνη δυνατότητα έκφρασης είναι το έργο του, το οποίο είτε υποβαθμίζεται καθημερινά ως «πολιτιστικό προϊόν», είτε και εξαφανίζεται. Για να επανέλθουμε λίγο στη χώρα μας, εσχάτως η ίδια η ύπαρξη του συγγραφέα ως επαγγελματία απειλείται αγρίως με τον νέο φορολογικό σχεδιασμό. Στο μέλλον θα γράφει κανεις (εάν γράφει) μόνον από χόμπι. Και για όλα αυτά θα είναι υπεύθυνο το συγγραφοκτόνο και πολιτιστικοκτόνο κράτος που κάποτε έστησε το περίφημο Live your myth in Greece.
Βέβαια ο ξένος συγγραφέας έχει πάντα την ανακουφιστική δυνατότητα να συνδιαλέγεται με τους συναδέλφους του – γεγονός που συμβαίνει κυρίως έκτος Ελλάδος - μια και κάτι τέτοιο δεν είναι εύκολο στην χώρα που ζούμε λόγω της εγγενούς κακοδαιμονίας της φυλής μας να κάτσει γύρω από ένα τραπέζι, να επικοινωνήσει πολιτισμένα και να πάρει πέντε ρεαλιστικές αποφάσεις.
Εξου και μια πρωτοβουλία σαν εκείνη της ευρωβουλευτού Μαριλένας Κοππά, μια συζήτηση δηλαδή μεταξύ των πολιτών του νότου, αυτών δηλαδή που ο οικονομικός τύπος αποκαλούσε είτε «περιφέρεια» είτε PIGS (Portugal, Italy, Greece, Spain) παρουσιάζει πολυ ενδιαφέρον. Όχι πλεον παράλληλες συζητήσεις αλλά ΜΙΑ συζήτηση, ευρωπαϊκή όσο και το αναγκαίο κοινό ευρωπαϊκό παρόν μας - με οποια μορφή και να θα αποκτήσει αυτό το μέλλον.
Στάδιο αυτής της ευρύτερης συζήτησης αποτελεί και ο διάλογος που διοργανώθηκε με την μετάκληση στην  EU  τριών συγγραφέων του Νότου,  του Santiago Roncagliolo από την Ισπανία, του Jose Louis Peixoto από την Πορτογαλία και υπογράφοντος από την Ελλάδα. Η εκδήλωση θα λάβει χώρα στο Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο στις 10 Απριλίου 2013 και βασικό θέμα θα είναι «Τρεις συγγραφείς του Νότου μιλούν για την κρίση» (προσωρινός τίτλος). Το event θα μεταδοθεί μέσω  live streaming και θα αποτελέσει ένα άνοιγμα του ευρωκοινοβουλίου και σε ευρύτερα πολιτισμικά θέματα που δεν αφορούν αποκλειστικά στις πολιτικοκοινωνικές του δραστηριότητες. Στόχος βέβαια είναι να μη μείνουμε μόνο εδώ. Να καταφέρουμε δημιουργήσουμε ένα πολιτιστικό θύλακα στο ΕU που να υπενθυμίζει ότι κάθε χώρα δεν είναι μόνο ισολογισμοί και ελλείμματα, αλλα ταλέντο και πολιτισμός.
Είναι η πρώτη φορά που ευρωπαίοι συγγραφείς παίρνουμε το βήμα στη ευρωκοινοβούλιο για να μιλήσουμε για τα κοινά μας προβλήματα, προβλήματα που δεν άπτονται αποκλειστικά στα του κλάδου μας αλλα - μια και η δουλεια μας αφόρα στη σύλληψη και αποτύπωση ολόκληρων κόσμων, στην αφήγηση και το φωτισμό της πραγματικότητας και της αλήθειας υπό ένα αναπάντεχο πρίσμα -  είναι μοιραία συνδεδεμένα με όσα ζούμε και όσα μας ταλανίζουν, όπως και προφανώς και με όσα μας ενώνουν μέσα από τα κοινά μας βιώματα.
Διότι εντέλει εμείς οι Νότιοι άλλοι δεν είμαστε μόνο ένα οικονομικό άθροισμα, είμαστε «πληθυντικός αριθμός». Πληθυντικός αριθμός προσώπων, ατόμων: δημιουργών και μη. Και εδώ, στο Νότο της κρίσης, πρέπει αναδημιουργήσουμε κοινά  βιώματα αυτής της πραγματικότητας. Εμείς οι συγγράφεις, που δουλειά μας είναι να σκάβουμε, να εξορύσσουμε και να φέρνουμε στο φως αυτήν ακριβώς την θαμμένη πραγματικότητα – όσο το δυνατό υπο ένα εντελώς νέο βλέμμα- πιστεύω πως έχουμε πολλά να συνεισφέρουμε σε μια ευρύτερη συζήτηση σαν και εαυτή, η οποία αφορά στην κοινή ευρωπαϊκή μοίρα των λαών μας που πλήττονται τόσο άγρια από την κρίση που απειλεί όχι μόνο την καθημερινότητα μας αλλα και τη διαχρονική μας ταυτότητα.
*Ο Αλεξης Σταμάτης είναι συγγραφέας. Το τελευταίο του βιβλιο "Μπορείς να κλάψεις μες στο νερό;" κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη 
Από 11 Φεβρουαρίου παραδίδει σεμινάρια Δημιουργικής Γραφής και Δημιουργικής Ανάγνωσης στο Κολλέγιο Αθηνών – Ψυχικού.
Τηλέφωνα Κολλεγίου Αθηνών Κολλεγίου Ψυχικού (Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Ενηλίκων): 210 6748160, 210 6748153 και 210 6798191.

Απόσπασμα απο το Μπορεις αν κλαψεις μες στο νερό;

1.                 Ο αρμός διαστολής

Στην οικοδομική, ο αρμός διαστολής είναι ένα μικρό διάκενο μεταξύ των υλικών, το οποίο εξασφαλίζει τη δυνατότητα διαστολής και συστολής των εφαπτόμενων στοιχείων μιας κατασκευής. Το περίεργο στην συγκεκριμένη περίπτωση ήταν ότι το τριώροφο κτίριο ήταν στενό και δεν είχε την ανάγκη αυτής της προληπτικής ελαστικότητας. Έτσι ο αρμός, αόρατος φυσικά στα μάτια ενοίκων και περαστικών, δεν είχε κάποια λειτουργικότητα. Απλώς, έτεμνε το κτίριο στα δυο, από το ισόγειο διαμέρισμα του Τάκη, στον μεσαίο όροφο του ζεύγους Νικολαΐδη, ως τον πάνω όροφο της οικογενείας του Ορέστη Πολίτη, δημιουργώντας μια καθετή αρτηρία που διέσχιζε τον κορμό του αιματώνοντάς τον - μια λεπτή ίνα οξυγόνου που υποβοηθούσε τα εντόσθια να αναπνέουν.

Η Μαρίνα, όπως και κάθε ένοικος του κτιρίου, δεν γνώριζε τίποτα γι’ αυτή την κατακόρυφη χαρακιά στο σπίτι της. Τι την ένοιαζε άλλωστε; Εκείνο που την απασχολούσε ήταν η εύρυθμη λειτουργία του. Το ράβε ξήλωνε της καθημερινότητας. Μικρές επιτυχίες, μικρές αποτυχίες. Τα άγρια χρόνια στις γκαρσονιέρες με τα ξύλινα σκοροφαγωμένα πατώματα και τα πατημένα αποτσίγαρα είχαν εξατμιστεί στις ίδιες τους τις αναθυμιάσεις. Hazy days were over long ago. Μπορεί η κατάσταση έξω στη πόλη να ’ταν πνιγερή, μπορεί η χώρα να έχανε το έδαφος κάτω από τα πόδια της, όμως στο φρούριο είναι πάντα αλλιώς. Εδώ, βυθίζεσαι στην καθημερινότητα. Όσο πιο ήσυχα, τόσο πιο καλά. H Μαρίνα. Και να φανταστείς πως για αλλού την προόριζε η ζωή στα νιάτα της.

Έτσι είναι όμως. Κάποια στιγμή μέσα απ’ τη θολούρα κάτι συμβαίνει. Κάτι αναπάντεχο. Ξέρεις ότι δεν μπορείς να το διαχειριστείς. Βλέπεις ένα μικρό σπίτι στο βάθος και καταλαβαίνεις πως εκεί είναι το μέλλον σου. Έχεις κουραστεί να εναποθέτεις τον εαυτό σου στο σαγηνευτικά τυχαίο, έχεις βαρεθεί να νιώθεις δήθεν «ένα με το σύμπαν», έχεις κουραστεί από το υπέροχο φλου της γενικότητας. Βάζεις στόχο λοιπόν το σπίτι και φεύγεις. Αν υπάρχει κάποιος που περιμένει εκεί, πάει να πει ότι έχει σημαντικό λόγο να το κάνει όπως έχεις κι εσύ. Πάει να πει ότι αξίζει να βουτήξεις σ’ αυτή την πρωτόγνωρη για σένα συνθήκη: στο συγκεκριμένο. Και να πας, μαζί του, ως τον πάτο. Ήταν τυχερή που τον βρήκε σχεδόν αμέσως.

Τον έλεγαν Ορέστη∙  ήταν ψηλός, βαρυκόκαλος, άχαρος, διστακτικός, με θλιμμένο πρόσωπο. Το πρώτο πράγμα που της έκανε εντύπωση ήταν τα κατάμαυρα, σχεδόν θηλυκά του τσίνορα. Αργότερα,  το στήθος του. Αραιή τριχοφυΐα με μια χαρακιά στη μέση σαν να σε προκαλούσε να του ανοίξεις το σώμα στα δύο. Το στήθος ενός άντρα είναι το πιο ευάλωτο σημείο του, δεν υπάρχει τίποτα το φαντασμαγορικό πάνω του, ούτε απολήξεις, ούτε εμφανείς μύες, τίποτα. Μια απλή επίπεδη επιφάνεια, που, όμως, καλύπτει τα πράγματα εξαιρετικά.

Ο Ορέστης. Είχαν γνωριστεί το σπίτι του, όταν, κατά τη διάρκεια της σύντομης θητείας της ως δημοσιογράφου, του ’χε πάρει συνέντευξη. Ο Ορέστης είχε κερδίσει ένα βραβείο για μια μελέτη πληροφορικής κι εκείνη έκανε ένα αφιέρωμα σε νέους που διακρίνονται στους χώρους της τέχνης και της επιστήμης. Της είχε κάνει εντύπωση που το σπίτι ήταν γεμάτο καθρέφτες, αφού από την αρχή είχε καταλάβει πως το τελευταίο στοιχείο που χαρακτήριζε τον αδέξιο, σχεδόν ντροπαλό αυτόν άντρα ήταν ο ναρκισσισμός. Όμως, παλιά, οι καθρέφτες και για την Μαρίνα δεν ήταν απλή υπόθεση. Την είχε υπογραμμισμένη τη φράση του Μπόρχες πως καθρέφτες και συνουσία πολλαπλασιάζουν τον αριθμό των ανθρώπων. Δεν ήθελε εικόνες, δεν ήθελε προβολές, δεν ήθελε πληθυντικούς αριθμούς. Ήθελε την ελευθερία της μέσα σ’ ένα σχήμα που θα όριζε η ίδια μέρα τη μέρα. Όχι δεσμεύσεις. Ο κάθε είδους πολλαπλασιασμός της ήταν απεχθής – ήθελε μια ελευθερία που να ορίζεται μέσα από το «ίσος προς ίσον», δεν την ενδιέφεραν οι συλλογικότητες, οι ευθύνες, δεν είχε καν φανταστεί ότι θα μπορούσε κάποτε να κάνει παιδιά. Όμως κάποια στιγμή, κάτι μίλησε μέσα της αλλιώς. Ήρθε μάλιστα καλπάζοντας. Σαν να το μετέφερε μια ορμονική αμαξά που τραβούσαν δέκα γεροδεμένα άλογα. Και τότε τον γνώρισε. Κι άλλαξε. Άρδην. Όχι ως προς τις συλλογικότητες. Αλλά ως προς το μοίρασμα, την καθημερινότητα, τη σκέψη για το μέλλον, το στήσιμο μιας «κανονικής» ζωής. 

Από την αρχή κατάλαβε ότι είχε παντρευτεί έναν άνθρωπο ευφυέστατο που δεν είχε ανάγκη να το επιδεικνύει. Έναν άνθρωπο που έμοιαζε να λειτουργεί κοινωνικά χρησιμοποιώντας ένα ελάχιστο ποσοστό της διανοίας του, έναν άνθρωπο φύσει εσωστρεφή με τις παραξενιές του. Έναν άνθρωπο που κρατούσε κι  έναν δικό του κόσμο, ο όποιος ωστόσο ποτέ δεν της έμπαινε εμπόδιο. Της έδινε όσο χώρο ήθελε.   Ήταν όμως κάτι μικρές λεπτομέρειες που δεν μπορούσε να αγνοήσει.

Από πρώτες μέρες που τον γνώρισε υπέθεσε πως τον βασάνιζε μια κάποια μανία καταδίωξης έτσι όπως τον έβλεπε συχνά να κοιτάζει τριγύρω του σαν να ήθελε να ελέγξει τον χώρο στον οποίο βρισκόταν. Με το καιρό βέβαια κατάλαβε πως ήταν ένα ακόμη κομμάτι της φυσικής αδεξιότητας του. Αργότερα μάλιστα το σύμπτωμα υποχώρησε.

Και τα χρόνια περνούσαν. Ο Ορέστης έλιωνε, όμορφα, σχεδόν με χάρη, μέσα στον έγγαμο βίο.

Terra firma. Οίκος. Δοχείο ζωής. Το φροντίζεις το σκηνικό σου. Αλλιώς, μετά από τόσα χρόνια, όταν δεν μπορείς να ελέγξεις τα εκατόν σαράντα τετραγωνικά σου, δεν είναι εύκολο να μετέχεις μ’ όλη σου ψυχή σε διάλογους του τύπου: «Λοιπόν…» «Πως είσαι…» «Εντάξει;». «Κοιμήθηκες καλά;» «Χμ, όχι και τόσο» «Γιατί;» «Είχα μια ανησυχία». Ειδικά σ’ ένα σπίτι (προσεγμένη διακόσμηση, ξύλο, αλουμίνιο,  καμία καμπύλη, παντού φυτά) όπου τα πάντα είναι λευκά (υψηλή φωτεινότητα-μηδέν απόχρωση, η  διακοσμητική επιβολή της για το φόντο της καθημερινότητας), μεγεθύνοντας το κάθε τι. «Τόσα χρώματα στο ανθοπωλείο, (το ανθοπωλείο ήταν η δουλειά της), στο σπίτι θέλω να ξεκουράζεται το μάτι» -η θεωρητική υποστύλωση.

Ο Ορέστης  βέβαια, τα χρώματα τα ’χε γραμμένα. Μπορεί να 'ξερε τα πάντα για τα επίπεδα διασύνδεσης ενός πρωτοκόλλου δικτύωσης, για τον σχεδιασμό ενός περίπλοκου λογισμικού ή για τον μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων, αλλά εάν το ταβάνι και ο τοίχος ήταν γκρι, μπλε ή πουά του ήταν παγερά αδιάφορο. Η αισθητική ήταν αποκλειστική μέριμνα της Μαρίνας: από την επιλογή των πουκαμίσων του, μέχρι το χρώμα της γραβάτας του, παρότι σπάνια φορούσε. Το μόνο που φρόντιζε ήταν το ξύλινο αντίκα γραφείο του, οικογενειακό κειμήλιο.

Έμεναν σ’ αυτό το διαμέρισμα εδώ περίπου είκοσι χρόνια. Το αγόρασαν δύο χρόνια αφού γεννήθηκε η Άννα (τρία κιλά και τριακόσια πενήντα γραμμάρια), μάλιστα η μέρα που έπεσαν οι υπόγραφες με τον προηγούμενο ιδιοκτήτη, το γιο ενός σπουδαίου βετεράνου ντοκιμαντερίστα, συνέπεσε με την μέρα που ο Ορέστης που πήγε για πρώτη φορά στην νέα του δουλειά – σε μια εταιρία, υπεύθυνος για ευρωπαϊκό πρόγραμμα. Νέο σπίτι, νέα δουλειά και φρέσκος πατέρας και το μαγαζί της συζύγου στα τριακόσια είκοσι έξι βήματα. Όλα συμμαζεύονταν.

Τη μέρα που έληξαν οι εργασίες ανάπλασης του εσωτερικού, τη μέρα που μπήκαν στο απαστράπτον πάλλευκο σαλόνι,  ο Ορέστης χάρισε στην Μαρίνα ένα συλλεκτικό ασημένιο νόμισμα με το όποιο η Τράπεζα της Ελλάδας γιόρταζε τα δυόμιση χιλιάδες χρόνια της Ελληνικής Δημοκρατίας. Είχε ονομαστική αξία 500 δραχμές και είχε βγει σε κασετίνα, μαζί με την σειρά Proof 1993. Όχι το πιο ρομαντικό δώρο που θα μπορούσε να διαλέξει, αλλά ο Ορέστης είχε τους λόγους του. Στη μια όψη εικονιζόταν η Αθηνά, η αγαπημένη του θεά από το δωδεκάθεο. Η γαλανομάτα που συμβόλιζε την εξυπνάδα και ξεπήδησε από το κεφάλι του θεού. Η Μαρίνα δεν εισέπραξε τον συμβολισμό αλλά το αποθήκευσε στο βελούδινο κουτί όπου φυλούσε και το μοναδικό κόσμημα που της είχε δώσει η γιαγιά της, που κι εκείνης ήταν δώρο της μάνας της. Το ίδιο βράδυ η Μαρίνα, παρά την ελαφρά επιλόχεια κατάθλιψη, μαγείρεψε πεσκανδρίτσα, ένα από τα μέχρι πρότινος άγνωστα ψάρια που είχαν γίνει δημοφιλή εκείνη την εποχή μαζί με τη δράκαινα, το σκάρο και τους μπαλάδες, αντικαθιστώντας τα παραδοσιακά ψάρια, την τσιπούρα, τη γλώσσα και τα μπαρμπούνια. Ο Ορέστης έφαγε με όρεξη, και, για πρώτη φορά μετά τη γένεση του παιδιού τους, έκαναν έρωτα. Ύστερα, στο μπάνιο, για πρώτη φορά μετά τη γέννα, αντίκρισε το πραγματικό είδωλο της. Κι εκείνο της χαμογέλασε.

Την ίδια στιγμή, στη βάση του αρμού διαστολής μια κατσαρίδα τέντωνε τις κεραίες της. «Άσε είναι επικίνδυνα εδώ», ένιωσε - κι έκανε στροφή εκατόν ογδόντα μοιρών, κατευθυνόμενη στον υπόνομο.